NY FANAHY

1. FAMARITANA

1.1 Ara-piforonan-teny

Ny teny hoe Fanahy dia avy amin’ny fototeny "ahy", nahazoana ny teny hoe miahy, midika hoe: mitsinjo, mieritreritra ary mikarakara.

Ny fanahy no fitaovana entina mieritreritra sy mikarakara ny "ahy": aina, saina, fahalalana ary toetra.

Ny fanahy no mamaritra ny fifandraisan’ny olona ao anaty fiarahamonina, ary antoky ny fihavanana sy ny fifandaminana.

1.2 Ara-kevi-teny

Fomba amam-pitondrantena entina mifandray amin’ny mpiara-belona.
Fitambaran’ny fihetsika vokatry ny retsika tsapan’ny olombelona.

1.3 Araka ny mpandinika

Michel RANDRIA : “Ny Fanahy dia Izaho tsy hitan’ny masoko nefa misaina sy mahalala ho izaho no izaho.”

Randja ZANAMIHOATRA : “Ny Fanahy dia ilay saina ao amin’ny olombelona izay te hihoatra ny fiainana ara-batana.”

Louis Paul RANDRIAMAROLAZA : “Ny Fanahy no fitaovana ahafahana mifehy ny herin’ny tena sy ny hery ivelany.”

ANDRIANERENANA : “Na efa maty aza aho, ny Fanahiko dia hiaraka aminareo eny ihany.”

2. NY TOE-PANAHY ANANAN’NY OLONA

Toe-panahy Tsara

Tsara fanahy : mitsinjo tena sy ny hafa.
Malemy fanahy : tsotra sy mora ifandraisana.
Terem-panahy : manolo-tena sy mandray andraikitra.
Vory fanahy : efa mandroso amin’ny fahamatorana.
Anti-panahy : manana fahamatorana.
Mahitsy fanahy : tsy mihatsaravelatsihy.
Manam-panahy : mahalala ny tokony hatao.

Toe-panahy Ratsy

Ratsy fanahy : tia tena ka manimba ny hafa.
Maty fanahy : tsy misaina ny tokony hatao.
Tsy misy fanahy : manao tena toy ny adala.
Fotsifotsy fanahy : mpamitaka sy fetsifetsy.
Tanora fanahy : tsy ampy fahamatorana.
Fanahin’alika : tia ady sy tsy voafehy.
Very fanahy : very hevitra.
Lany fanahy : talanjona sy gaga.
Fanahy iniana : atao amin’ny fanapahan-kevitry ny tena.
Fanahin’adala : tsy voalanjalanja.
Fanahin-jaza : tsy ampy fahamatorana.

3. FEPETRA MAMOLAVOLA NY FANANAM-PANAHY

Tsy tonga ho azy ny fanahy fa volavolain’ny:

Fanabeazana
Fotoana sy traikefa
Fahaizana amam-pahalalana
Fifandraisana amin’ny manodidina

Ireo rehetra ireo no mamolavola ny toetra sy ny fitondran-tenan’ny olona.

4. AMBARATONGAM-PANAHY

4.1 Fanahy Tahotra

“Raha maty aho, matesa rahavana; raha maty rahavana, matesa ny omby.”

Miaro ny aina amin’ny alalan’ny fitadiavana sakafo, fiarovan-tena ary fanarahan-dalàna.

4.2 Fanahy Henatra

“Aleo maty toy izay menatr’olona.”

Miaro ny hasina sy ny laza eo amin’ny fiarahamonina.

“Aleo enjehin’ny omby masiaka toy izay enjehin’ny eritreritra.”

Manome lanja ny feon’ny fieritreretana.

4.3 Fanahy Fahendrena

“Ny hendry mody voky fa ny adala manesika ihany.”

Fiarahan-dalan’ny eritreritra sy ny asa ka mitarika amin’ny fahendrena.

5. SAKANA EO AMIN’NY FANANAM-PANAHY

Fahalalana heverina ho ampy irery.
Vola aman-karena.
Namana ratsy fitarihana.
Fitadiavana voninahitra tafahoatra.

6. VOKATRY NY FANANAM-PANAHY

Tsara

Mampandanjalanja ny fihetsika.
Mamporisika fitondran-tena mendrika.
Mampitombo ny lanjan’ny fiainana.
Mampirindra ny fiarahamonina.
Mampandala ny marina sy ny rariny.
Mitandro ny zo aman-kasin’ny olombelona.

Ratsy

Mahatonga olona handefitra lava.
Mety hanararaotan’ny hafa.
Mety hanafina ny tena maha izy azy.
Mety hiteraka fitsaratsarana.

7. FIFANDRAISAN’NY FANANAM-PANAHY AMIN’NY SOATOAVINA MALAGASY

Fanajana ny Zanahary.
Fanajana ny fomban-drazana.
Finoana ny tsiny sy ny tody.
Fanaovana ny marina sy ny rariny.
Fanajana ny hasin’ny isam-batan’olona.

8. OHABOLANA SY FOMBA FITENY

Ny fanahy no maha olona.
Ny hery tsy mahaleo ny fanahy.
Teny atsipy ho an’ny manam-panahy, raisin’ny mpahalala.
Aleo ratsy tarehy fa tsara fanahy.
Ny manam-panahy mody voky fa ny adala manesika ihany.
Raha noana ny kibo, mivezivezy ny fanahy.

9. TENIN'NY MPANDINIKA

Charles RANAIVO : “Tsy volanao na ny herinao no maha olona anao fa ny fanahinao.”

Joseph RAKOTONIRAINY : “Ny olona fanahy no tompon’ny vintany sy ny anjarany.”

Kolonely Richard RATSIMANDRAVA : “Ny fanahy maha olona dia nahatonga antsika Malagasy hiaro ny zon’ny olona rehetra.”

Clarisse RATSIFANDRIHAMANANA : “Ny fanahy dia fizarana ao amin’ny olombelona mahatonga ny sainy hivelatra sy hisondrotra.”

RP RAHAJARIZAFY : “Refy andrefesana ny fahendren’ny Malagasy ny fanahy.”

<== Miverina